Sonuç ve Değerlendirme

Geleneksel köken araştırmaları, nesnenin mülkiyet silsilesini teknik bir döküm dâhilinde ele alırken; bu proje, provenansı bir "sosyal ağ analizi" metodu olarak yeniden kurgulamıştır. Arşivlerdeki "Bay X'in Eşi" (Mrs. X) gibi anonimleştirilmiş veya ikincil kılınmış kimliklerin ötesine geçilerek; Marian Crow gibi figürlerin hemşirelik mesleği üzerinden kurdukları özgün saha pratikleri ve M. Louise Baker gibi uzmanların teknik illüstrasyon yetkinlikleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Bu durum, kadınların tarihsel süreçlerdeki rollerini "pasif bağışçı" konumundan çıkarıp, antropolojik bilginin üretiminde "aktif kurucu failler" olarak yeniden konumlandırılmıştır.

Proje, tarih yazımında mekânsal analiz (spatial analysis) ve mikro-tarih (micro-history) yaklaşımlarının dijital platformlar (ArcGIS StoryMaps) üzerinden nasıl sentezlenebileceğine dair somut bir model sunmaktadır. Nesnelerin coğrafi kökenleri ile koleksiyoner kadınların biyografik rotalarının haritalandırılması, 19. ve 20. yüzyılın küresel hareketlilik ağlarını sadece metinsel değil, görsel bir veri seti olarak literatüre kazandırmıştır. Bu metodoloji, arşivsel sessizliği bozmak adına nüfus kayıtlarından gemi manifestolarına kadar uzanan geniş bir kaynak yelpazesinin "arşiv dedektifliği" prensibiyle kullanılmasının, kurumsal anlatıları nasıl dönüştürebileceğini kanıtlamıştır.

Bu özelliklerinin yanı sıra projenin bazı sınırlı/eksik kalan yönleri de vardır. En belirgin sınırı ise projenin sadece Stanford Üniversitesi koleksiyonlarından ibaret olmasıdır. Bu durum küresel çeşitliliği yeterince iyi yansıtılamamasına sebep olabilir. Bunun yanında proje, Batılı, elit ve iz bırakabilmiş kadınlardan ibarettir. Bu da kadınların geldiği sosyo-ekonomik çevrelerin incelenmesi konusunda tek bir bakış açısı ile sınırlıdır. Bunlara ek olarak projenin dijital araçları güçlü olmakla birlikte dijital görselleştirme ‘gösterme’ düzeyinde kalmakta, ‘açıklama’ düzeyine geçememektedir. Ayrıca uzun dönemli değişimleri ve kadınların koleksiyon süreçlerindeki rollerinin dönüşümünü karşılaştırmalı ve sistematik bir biçimde izlemek için yeterli veri yoğunluğuna sahip değildir.

Projenin genel değerlendirmesi yapıldığında, Stanford’un bu girişiminin müzecilikteki dekolonizasyon ve toplumsal cinsiyet adaleti tartışmalarına pratik bir karşılık verdiği görülmektedir. Müze etiketlerinin ve dokümantasyon dilinin revize edilmesi, tarihin sadece kazananlar veya resmi otoriteler tarafından değil, görünmez kılınmış emek sahipleri tarafından da yazıldığını tescil etmiştir.

Women in Provenance projesi, kadınların koleksiyon ve mülkiyet geçmişlerindeki rollerini merkeze alması bakımından, dijital beşeri bilimler alanında yürütülen birçok kadın odaklı projeyle ortak bir zemini paylaşmaktadır. Women Writers Project, Women’s History Museum of Zambia ve Frauenmuseum Istanbul gibi girişimler de benzer şekilde tarih yazımında dışlanmış kadınları görünür kılmayı hedeflemektedir. Ancak bu projelerle karşılaştırıldığında Women in Provenance projesini ayırt eden temel unsur, kadınları özne olarak ele almanın ötesinde, tarihsel bilginin üretildiği teknik alanlara -örneğin metadata sistemlerine- müdahale etmesidir. Örneğin Women Writers Project, kadınların yazılı üretimini dijitalleştirerek kanona dahil etmeyi amaçlarken; Women in Provenance, kanonun nasıl oluştuğunu ve hangi kayıt pratiklerinin kadınları sistematik olarak dışarıda bıraktığını sorgular. Benzer şekilde Women’s History Museum of Zambia, sömürgecilik sonrası bağlamda yerel kadın tarihlerini öne çıkarırken, Women in Provenance daha çok Batılı akademik kurumlar içinde üretilmiş koleksiyon bilgisinin eleştirisine odaklanır. Bu durum, Women in Provenance’ın eleştirel gücünü artırmakla birlikte, coğrafi ve kurumsal açıdan daha sınırlı bir çerçevede kalmasına da yol açmaktadır.

Women in Provenance projesinin temel varsayımları, Türkiye’de müzeleşme ve koleksiyon tarihine büyük ölçüde uygulanabilir niteliktedir. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte koleksiyon ve envanter kayıtlarının erkek merkezli bürokratik yapılar içinde üretilmiş olması, kadınların bu süreçlerdeki rollerinin sistematik biçimde görünmez kalmasına yol açmıştır. Bu açıdan proje, Türkiye tarihçiliği için eleştirel ve dönüştürücü bir çerçeve sunmaktadır. Bununla birlikte, projenin Türkiye’de birebir uygulanması mümkün değildir. Sınırlı metadata, geç dijitalleşmiş arşivler ve kadınların çoğunlukla dolaylı biçimde kayda geçmesi, yöntemin uyarlanmasını zorunlu kılar. Türkiye bağlamında Women in Provenance benzeri bir çalışma, yazılı belgelere ek olarak sözlü tarih, aile arşivleri ve mikro-biyografik verilerden yararlanmak durumundadır. Yani Women in Provenance, Türkiye’de birebir kopyalanabilecek bir model değil, eleştirel olarak uyarlanabilecek bir yöntem seti sunmaktadır. Arşiv eksiklikleri, kurumsal sınırlılıklar ve kayıt dışı bilgi alanlarının genişliği, projeyi zorlaştırmakla birlikte, Türkiye bağlamında onu daha dönüştürücü ve yenilikçi kılma potansiyeline de sahiptir. Bu yönüyle Women in Provenance, Türkiye’de kadınlar, koleksiyonlar ve kültürel miras arasındaki ilişkileri yeniden düşünmek için güçlü bir teorik ve metodolojik zemin sağlamaktadır.

Sonuç olarak, "Women in Provenance" projesi, tarihin sadece bir geçmişi hatırlama eylemi değil, aynı zamanda bir arşivi onarma süreci olduğunu göstermiştir. Bu çalışma, sadece Stanford koleksiyonları için değil, dünya genelindeki benzer akademik ve kültürel kurumlar için de kapsayıcı tarih yazımı adına standart belirleyici bir referans noktası teşkil etmektedir. Araştırmanın "Women in Progress" kategorisiyle açık uçlu bırakılması, tarihsel hakikatin statik bir veri değil, sürekli güncellenen ve keşfedilen dinamik bir süreç olduğuna dair önemli bir bilimsel duruşu simgelemektedir.