The Database of Ottoman Inscription
Sehel Fidan
Proje Hakkında:
The Database of Ottoman Inscription (DOI), Türk Tarih Kurumu ve Tokyo Yabancı Araştırmalar Üniversitesi tarafından ortaklaşa desteklenen; Osmanlı mimari mirasını dijital beşerî bilimler perspektifiyle ele alan; Osmanlı döneminde Osmanlı topraklarındaki Türkçe, Arapça ve Farsça mimari yazıtların bilgisi, transkripsiyonu ve görsellerini tek bir çatı altında toplayan projedir. Veri tabanında kronogramlara (tarih manzumeleri) yer verilirken mezar taşlarına yer verilmemiştir. Proje, İstanbul dışındaki (Bursa, Edirne, Mısır vb) şehirlerde bulunan yazıtlara da erişim imkânı sağlamaktadır.
Görsel 1. The Database of Ottoman Inscription ana sayfası.
Proje Ekibi:
Proje, Osmanlı edebiyatı, kültür tarihi ve kitabeleri üzerine uzman Hatice Aynur, Tokyo Yabancı Çalışmalar Üniversitesi'nde (TUFS) Osmanlı tarihi ve vakıflar üzerine çalışmalar yürüten tarihçi ve akademisyen Kayoko Hayashi ve Chicago Üniversitesi’nde Osmanlı ve Türk Kültür, Dil ve Edebiyat Profesörü Hakan Karateke tarafından hayata geçirilmiştir. Ayrıca projeye Ali Emre Özyıldırım, Fatma Meliha Şen, Abdullah Uğur, Esra Derya Dilek, Habibe Yastıkcı, Madoka Morıta, Nazlı Vatansever, Nihan Özyıldırım ve Tenshin Mori destek vermektedir.
Kapsam ve Metodoloji:
Veri tabanı, Osmanlı coğrafyasındaki mimari yapılar üzerinde yer alan kitabeleri merkeze alır. Bu kapsamda yalnız mevcut olanlar değil, günümüze ulaşamamış ancak tarihî kaynaklarda yer alan kitabeler de sisteme dahil edilmiştir. Editörler, literatürde daha önce yayımlanmış tüm kitabe metinlerini veri tabanına dahil etmeyi hedeflemektedir. DOI’nin metodolojisi; filolojik çözümleme, tarihsel belgeleme ve coğrafi bilgi sistemlerinin birleşimine dayanmaktadır. Bu metodoloji, özellikle Osmanlı tarihi çalışmalarında "dijital koruma" ve "erişilebilirlik" açısından yeni bir standart belirlemektedir.
Coğrafi Veri ve Erişilebilirlik:
DOI’nin teknik altyapısında Chicago Üniversitesinin OCHRE veri hizmetinden yararlanılmıştır. Ekip tarafından belirlenen GPS (Küresel Konumlandırma Sistemi) koordinatları sisteme entegre edilmektedir. Kullanıcılar, Google Haritalar entegrasyonu sayesinde ilgili yazıtların tam konumlarını interaktif bir harita üzerinden görüntüleyebilmekte böylece eserlerin kentsel doku içindeki konumunu yerini dijital olarak inceleyebilmektedir.
Görsel 2. The Database of Ottoman Inscription İstanbul Haritası
Kullanım:
Araştırmacılar, sistem içerisinde haritadan arama ve gelişmiş arama yöntemlerini kullanabilmektedir.Haritadan aramada bölümünde kullanıcılar, doğrudan harita üzerinden seçim yaprak ya da aranılan kitabenin adı arama motoruna yazılarak araştırılabilir. Böylece kitabeler coğrafi konumlarıyla birlikte harita üzerinde görüntülenebilmektedir.Gelişmiş arama da ise baninin adı, yapı türünün (cami, sebil, türbe), il/ilçe, tarihi gibi bilgiler kullanılarak ayrıntılı tarama imkanı vermektedir. Arama sonucunda eşleşen kitabenin konumu, fotoğrafı, Osmanlıca-Arapça-Farsça, Latin harflerlerin okunuşu ve çevirisine ulaşılır.Bu sayede kullanıcılar kitabeleri hem görsel hem de metinsel açıdan ayrıntılı biçimde inceleme imkânı elde etmektedir.
Görsel 3: The Database of Ottoman Inscription’ın Arama Sayfası
Görsel 4. The Database of Ottoman Inscription’ın Kitabe’nin Bilgileri
Görsel 5. The Database of Ottoman Inscription’ın Kitabe’nin Transkripsiyonu
Benzer Projeler
EpiHub (Open Digital Epigraphy Hub), İtalya Ulusal Araştırma Konseyi (CNR) tarafından yürütülen ve dünya üzerindeki tüm epigrafik (yazıt bilimi) mirası dijital bir çatı altında toplamayı hedefleyen geniş kapsamlı bir meta-veritabanı ve katalogdur.Platformun temel amacı, farklı disiplinlere ve coğrafyalara dağılmış epigrafik veri tabanları, sözlükler, paleografik araçlar ve yazılım altyapıları arasında merkezi bir erişim noktası oluşturmaktır. Platform, yalnızca antik Yunan ve Latin yazıtlarını değil aynı zamanda İslamî epigrafiyi (Osmanlı kitabeleri ve Mısır hiyeroglifleri gibi) de kapsayan geniş ölçekli bir dijital kültürel miras ağı sunmaktadır. Platform’daki koleksiyonlar, tematik olarak gruplandırılmış, önemli konulara ve ilgi alanlarına genel bir bakış sunan, özenle seçilmiş kaynaklardır. Bibliografya üzerinden araştırma yapılmak istenildiğinde genel, konu, araştırma türü ve yayın yılı olmak üzere dört filtreleme sunulmaktadır.
Platformun en önemli özelliklerinden biri, FAIR (Findable [Bulunabilirlik], Accessible [Erişebilirlik], Interoperable [İş birliği], Reusable [Yeniden Kullanım]) veri ilkelerine dayanmasıdır. EpiHub; Dublin Core, schema.org ve Linked Open Data yaklaşımlarını kullanarak farklı veritabanları arasında birlikte çalışabilirlik sağlamayı hedeflemektedir. Ayrıca sistem API erişimi sunmakta ve araştırmacıların verileri yeniden kullanmasına imkân tanımaktadır.
EpiHub filtreleme üç ana kategoriye ayrılmıştır. Bunlar; kaynak açıklaması, kaynak kapsamı ve ilgili bilgiler. Kaynak açıklaması, seçilen dille açık erişim kaynaklarını veya coğrafi referanslı bilgilere sahip tüm epigrafik veritabanlarını; kaynak kapsamı, belirli bir dil, yazı sistemi, dönem veya coğrafi bölgeyle ilgili veri kümelerini; ilgili bilgiler, kaynağın bağlamsal ayrıntıları yer alır.
EpiHub, dijital epigrafi çalışmalarının metodolojik ve teknik açıdan bütünleşmesini destekleyen bir platform olarak farklı disiplinlerden araştırmacıların ortak metadata sistemleri üzerinden çalışabilmesini kolaylaştırmakta, epigrafik verilerin uzun vadeli korunmasına ve yeniden kullanılabilirliğe katkı sağlamaktadır.
Görsel 6. EpiHub Katalog Sayfası
Değerlendirme ve Sonuç
DOI’nin web sitesi, 2000’li yıllardaki tasarım anlayışını koruduğu için güncel görünmemekte ve arama motorları çoğu zaman hızlı sonuç vermekte zorlanmaktadır. Kitabelerin görsellerinde zoom yapılmak istendiğinde ise ekran çözünürlüğü zayıf, koordinat verileri yer alsa dahi, bunlar interaktif bir harita üzerinde katmanlı olarak sunulmamaktadır. Diğer yandan Türkçe dışında herhangi bir dilde aramanın olmaması Osmanlı coğrafyası çalışan farklı ülkedeki araştırmalar için sorun teşkil edecektir.
Proje, Osmanlı mimari mirasının ayrılmaz bir parçası olan kitabeleri, disiplinler arası bir metodoloji ve dijital beşerî bilimler vizyonuyla yeniden konumlandırmaktadır. Kitabeler; mimarlık tarihi, yazı kültürü, vakıf sistemi, bânilik, kent tarihi gibi farklı araştırma alanlarını kesiştiren bir inceleme nesnesi olarak yeniden değerlendirilmektedir. Osmanlı epigrafisi alanında dağınık hâlde bulunan verileri bütüncül bir dijital araştırma altyapısı altında toplamakta ve araştırmacılara erişilebilir ve kullanılabilir bir çalışma ortamı sunmaktadır. Bu nedenle veri tabanı; Osmanlı tarihi, sanat tarihi, filoloji, prosopografi ve diğer alanlarda çalışmalar yürüten araştırmacılar için değerli bir kaynak teşkil etmektedir.
Database of Ottoman Inscriptions, Osmanlı dönemindeki Osmanlı coğrafyasındaki kitabelerine odaklanan tematik bir veri tabanı iken EpiHub, farklı dönemlere, dillere ve coğrafyalara ait yazıtların dijitale aktarıldığı sitelerin yer aldığı platform olarak öne çıkmaktadır. DOI, Osmanlı kitabeleri üzerine yoğunlaşmış içerik odaklı ve araştırmacıya doğrudan veri sunan bir sistemdir. EpiHub ise farklı epigrafik veritabanlarını ortak standartlarda bir araya getirmeyi amaçlayan daha geniş ölçekli, dijital altyapı merkezli bir platform olarak değerlendirilebilir.