SUNDAY OBSERVANCE IN LATE ANTIQUITY (SOLA)
Bu proje, MS 300-700 yılları arasında Yunanca ve Latince kaynaklarda pazar gününün taşıdığı anlamı inceleyen bir metin analizine dayanmaktadır. Ä°mparator Konstantin'in 321 yılında yürürlüÄŸe koyduÄŸu pazar günü dinlenme yasasından Geç Antik ÇaÄŸ’ın sonuna kadar uzanan bu dönemde, pazar gününde hangi faaliyetlerin gerçekleÅŸtirildiÄŸi, bugünün metinlerde nasıl bir önem atfedilerek ele alındığı ve hangi gruplar ile mitolojik karakterlerle iliÅŸkilendirildiÄŸi ortaya konuldu.
SOLA projesi, Avusturya Bilim Fonu (FWF) tarafından finanse edildi. Proje, Ocak 2019’da baÅŸladı ve Ocak 2024’te tamamlandı. Proje yöneticiliÄŸini Viyana Üniversitesi Protestan Teoloji Fakültesi Kilise Tarihi Profesörü Uta Heil üstlendi. Projede, araÅŸtırma ve uygulama süreçlerinde farklı uzmanlık alanlarından akademisyenler görev aldı (Bkz. SOLA ekibi). Proje asistanlığı, Bizans ve Modern Yunan çalışmaları alanında doktora derecesine sahip Ceren Arıkan; Viyana Üniversitesi’nde Protestan Teolojisi alanında çalışmalar yürüten Kathrin Breimayer ile Latince kaynaklar üzerinde çalışan Christoph Scheerer tarafından yürütüldü. Projede, Angela Zielinski Kinney Yunanca edebî kaynaklardan sorumlu olurken, Philip Polcar ağırlıklı olarak Latin edebiyat kaynakları üzerine çalıştı. Protestan Teolojist Svenja Sasse’nin ana odak noktası ise Yunan manastır kaynakları oldu. Projeye önemli katkı saÄŸlayan isimlerden Nadine Pirringer, Ä°ncil alıntılarında kelime seçimi, tefsir, üslup özellikleri üzerinde analizler yaparak koleksiyonun yapısını inceledi. Ayrıca, metinlerin oluÅŸum zamanı ve yeri, teolojik odak noktaları ve amaçları üzerine gerçekleÅŸtirdiÄŸi deÄŸerlendirmelerle projeye katkı sundu.
Resim 1. SOLA Ana Sayfa
Proje verileri, APIS altyapısında iliÅŸkisel ve semantik biçimde depolanır ve web sitesinde JSON/XML/RDF formatlarında, kullanıcıya açık eriÅŸim sunar. Üst menüden “Passages” bölümünde (Bkz. SOLA Passages) esas arama ve filtreleme arayüzü açılır. “Passages” arayüzü, Geç Antik ÇaÄŸ’da pazar gününe iliÅŸkin baÄŸlantılı metinsel veri kümelerini zaman çizelgesi aracılığıyla bir arada sunar. 165 kiÅŸi, 55 yer, 224 eser, 20 kurum, 49 etkinlik ile olay ve 672 metin pasajının yer aldığı arayüzün sol tarafında yer alan filtreleme menüsü, kullanıcının veri kümesini adım adım daraltmasına olanak tanır. GeniÅŸ koleksiyon, anahtar kelimeler aracılığıyla da eriÅŸilebilir hâldedir. Ä°ncil anlatıları ile diÄŸer kaynakları içeren söz konusu pasajlar; insan grupları, çeÅŸitli toplumsal faaliyetler ve pazar günü gerçekleÅŸtiÄŸi varsayılan kurtuluÅŸ anlatıları gibi farklı temalarla iliÅŸkilidir. Böylece, “Çalışmadan dinlenme nasıl yorumlanıyor?”, “Bir günü kutsal kılan nedir?”, “Hangi davranışlar uygun kabul ediliyor?” ya da “Günün önemini vurgulamak için hangi teolojik argümanlar kullanılıyor?” gibi temel sorular doÄŸrudan metin pasajları üzerinden izlenebilmektedir.
Resim 2. Passages Sekmesi
Arayüzde yer alan zaman çizelgesi, sorulara karşılık gelen metin pasajlarını belirli tarihsel kesitler içinde renk kodlarıyla noktasal bir dağılım ÅŸeklinde görselleÅŸtirmektedir. Yedi günlük hafta düzeninin, sıradan insanların, din adamlarının, kölelerin ve genel olarak toplumsal yaÅŸamın nasıl yapılandırıldığına dair tartışmalar bu zaman çizelgesi üzerindeki noktalar aracılığıyla takip edilebilir. Kullanıcı her bir noktayı seçtiÄŸinde ilgili pasajın ayrıntılı görünümüne ulaşır. Burada metnin orijinal dildeki versiyonu ve çevirileri kısa bir deÄŸerlendirme ve ilgili literatür ile birlikte yer alır.
SOLA projesinin kendine ait resmî bir sosyal medya hesabı yoktur. Proje sürecinde düzenlenen The Apocryphal Sunday ve From Sun-Day to the Lord’s Day baÅŸlıklı konferanslar ile bu etkinliklere dair çıktılar kurumsal web sitesinin “News” (Bkz. SOLA News) bölümünde yayımlanmıştır. Aynı bölümde yayımlanan From Sun-Day to the Day of the Lord baÅŸlıklı konferans bildirilerinde ise geç antik dönemdeki pazar günü uygulamaları, kapsamlı akademik makaleler aracılığıyla incelenmiÅŸtir.
The Seven-Day Week in the Roman Empire and the Near East (Bkz.); Lived Time in Late Antique Egypt (Bkz.) diÄŸer benzer projelerdir. Bu tür projeler, özellikle zengin kültürel mirasa sahip coÄŸrafyamızda uygulandığında yerel kaynakları uluslararası araÅŸtırmaya açar. Öte yandan pasaj odaklı metin sunumu, metinlerin tarihsel baÄŸlam bütünlüÄŸünü zayıflatma riskini de beraberinde getirmektedir. Modern kavramsal kategorilerin tarihsel metinlere uygulanması, anakronik yorumlara yol açabilmektedir. Ayrıca, etik çerçevenin açık bir ÅŸekilde tanımlanmamış olması da projenin önemli sınırlılıklarından biridir. Bu baÄŸlamda SOLA, geleneksel tarihçiliÄŸin yerini alan bir analiz aracı olmaktan ziyade, araÅŸtırma sürecini hızlandıran ve yeni sorular üretilmesine imkân tanıyan bir dijital keÅŸif platformu olarak deÄŸerlendirilmelidir.