SUNDAY OBSERVANCE IN LATE ANTIQUITY (SOLA)
Bu proje, MS 300-700 yılları arasında Yunanca ve Latince kaynaklarda pazar gününün taşıdığı anlamı inceleyen bir metin analizine dayanmaktadır. İmparator Konstantin'in 321 yılında yürürlüğe koyduğu pazar günü dinlenme yasasından Geç Antik Çağ’ın sonuna kadar uzanan bu dönemde, pazar gününde hangi faaliyetlerin gerçekleştirildiği, bugünün metinlerde nasıl bir önem atfedilerek ele alındığı ve hangi gruplar ile mitolojik karakterlerle ilişkilendirildiği ortaya konuldu.
SOLA projesi, Avusturya Bilim Fonu (FWF) tarafından finanse edildi. Proje, Ocak 2019’da başladı ve Ocak 2024’te tamamlandı. Proje yöneticiliğini Viyana Üniversitesi Protestan Teoloji Fakültesi Kilise Tarihi Profesörü Uta Heil üstlendi. Projede, araştırma ve uygulama süreçlerinde farklı uzmanlık alanlarından akademisyenler görev aldı (Bkz. SOLA ekibi). Proje asistanlığı, Bizans ve Modern Yunan çalışmaları alanında doktora derecesine sahip Ceren Arıkan; Viyana Üniversitesi’nde Protestan Teolojisi alanında çalışmalar yürüten Kathrin Breimayer ile Latince kaynaklar üzerinde çalışan Christoph Scheerer tarafından yürütüldü. Projede, Angela Zielinski Kinney Yunanca edebî kaynaklardan sorumlu olurken, Philip Polcar ağırlıklı olarak Latin edebiyat kaynakları üzerine çalıştı. Protestan Teolojist Svenja Sasse’nin ana odak noktası ise Yunan manastır kaynakları oldu. Projeye önemli katkı sağlayan isimlerden Nadine Pirringer, İncil alıntılarında kelime seçimi, tefsir, üslup özellikleri üzerinde analizler yaparak koleksiyonun yapısını inceledi. Ayrıca, metinlerin oluşum zamanı ve yeri, teolojik odak noktaları ve amaçları üzerine gerçekleştirdiği değerlendirmelerle projeye katkı sundu.
Resim 1. SOLA Ana Sayfa
Proje verileri, APIS altyapısında ilişkisel ve semantik biçimde depolanır ve web sitesinde JSON/XML/RDF formatlarında, kullanıcıya açık erişim sunar. Üst menüden “Passages” bölümünde (Bkz. SOLA Passages) esas arama ve filtreleme arayüzü açılır. “Passages” arayüzü, Geç Antik Çağ’da pazar gününe ilişkin bağlantılı metinsel veri kümelerini zaman çizelgesi aracılığıyla bir arada sunar. 165 kişi, 55 yer, 224 eser, 20 kurum, 49 etkinlik ile olay ve 672 metin pasajının yer aldığı arayüzün sol tarafında yer alan filtreleme menüsü, kullanıcının veri kümesini adım adım daraltmasına olanak tanır. Geniş koleksiyon, anahtar kelimeler aracılığıyla da erişilebilir hâldedir. İncil anlatıları ile diğer kaynakları içeren söz konusu pasajlar; insan grupları, çeşitli toplumsal faaliyetler ve pazar günü gerçekleştiği varsayılan kurtuluş anlatıları gibi farklı temalarla ilişkilidir. Böylece, “Çalışmadan dinlenme nasıl yorumlanıyor?”, “Bir günü kutsal kılan nedir?”, “Hangi davranışlar uygun kabul ediliyor?” ya da “Günün önemini vurgulamak için hangi teolojik argümanlar kullanılıyor?” gibi temel sorular doğrudan metin pasajları üzerinden izlenebilmektedir.
Resim 2. Passages Sekmesi
Arayüzde yer alan zaman çizelgesi, sorulara karşılık gelen metin pasajlarını belirli tarihsel kesitler içinde renk kodlarıyla noktasal bir dağılım şeklinde görselleştirmektedir. Yedi günlük hafta düzeninin, sıradan insanların, din adamlarının, kölelerin ve genel olarak toplumsal yaşamın nasıl yapılandırıldığına dair tartışmalar bu zaman çizelgesi üzerindeki noktalar aracılığıyla takip edilebilir. Kullanıcı her bir noktayı seçtiğinde ilgili pasajın ayrıntılı görünümüne ulaşır. Burada metnin orijinal dildeki versiyonu ve çevirileri kısa bir değerlendirme ve ilgili literatür ile birlikte yer alır.
SOLA projesinin kendine ait resmî bir sosyal medya hesabı yoktur. Proje sürecinde düzenlenen The Apocryphal Sunday ve From Sun-Day to the Lord’s Day başlıklı konferanslar ile bu etkinliklere dair çıktılar kurumsal web sitesinin “News” (Bkz. SOLA News) bölümünde yayımlanmıştır. Aynı bölümde yayımlanan From Sun-Day to the Day of the Lord başlıklı konferans bildirilerinde ise geç antik dönemdeki pazar günü uygulamaları, kapsamlı akademik makaleler aracılığıyla incelenmiştir.
The Seven-Day Week in the Roman Empire and the Near East (Bkz.); Lived Time in Late Antique Egypt (Bkz.) diğer benzer projelerdir. Bu tür projeler, özellikle zengin kültürel mirasa sahip coğrafyamızda uygulandığında yerel kaynakları uluslararası araştırmaya açar. Öte yandan pasaj odaklı metin sunumu, metinlerin tarihsel bağlam bütünlüğünü zayıflatma riskini de beraberinde getirmektedir. Modern kavramsal kategorilerin tarihsel metinlere uygulanması, anakronik yorumlara yol açabilmektedir. Ayrıca, etik çerçevenin açık bir şekilde tanımlanmamış olması da projenin önemli sınırlılıklarından biridir. Bu bağlamda SOLA, geleneksel tarihçiliğin yerini alan bir analiz aracı olmaktan ziyade, araştırma sürecini hızlandıran ve yeni sorular üretilmesine imkân tanıyan bir dijital keşif platformu olarak değerlendirilmelidir.