Chinese Railroad Workers in North America Projesi Tanıtımı
Ajlan Harun Özen
Stanford Üniversitesi, Dijital Beşeri Bilimler alanında çalışmalar yürüten üniversiteler arasında öne çıkan kurumlardan biridir. Üretilen çeşitli projelerden “Chinese Railroad Workers in North America” projesi de yapılan çalışmalar için iyi bir örnek niteliğindedir.
“Central Pacific Railroad” şirketinin yöneticisi Lealand Standford, kıtanın iki ucunu ilk kez birbirine bağlayan demiryolu ağını kurduktan sonra elde ettiği zenginlikle 1885 yılında Stanford Üniversitesini kurmuştur.
“Chinese Railroad Workers in North America” projesi, söz konusu demiryolunun inşasında çalışan Çinli demiryolu işçilerinin tespiti için hazırlanmıştır. ABD’nin iki yakasını birbirine bağlayan bu demiryolunda kayda değer sayıda Çinli göçmen işçinin çalışması ve bu işçilerin emeklerinin yeterince görünür kılınmaması bu projenin ana motivasyonu olmuştur.
1864-1869 yıllarında iki yakayı birbirine bağlayan bu demiryolunu tamamlamak için kısıtlı sürede zorlu şartlarda çalışan Çinli işçilerin tespit edilmesi ve hikayelerinin aktarılması bu projenin ana amaçlarından biridir. Bu doğrultuda işçilerin emeklerinin görünür kılınması, seslerinin duyurulması ve demiryolu tamamlandıktan sonra yaşamlarının nasıl şekillendiğinin ortaya konulması hedeflenmiştir.
Proje oluşturulurken cevap aranan sorular şu şekilde olmuştur:
-Sayıları 10.000-12.000 arasında değişen bu işçiler kimdir?
-Neden ABD’ye geldiler?
-Zorlu işlerinde nasıl tecrübeler edindiler?
-Gündelik hayatları nasıldı?
-Ne tarz cemiyetler kurdular?
-Çalışmaları, kendi ve Çin’deki ailelerinin hayatlarını nasıl değiştirdi?
Bu projenin öne çıkan yanı multi-disipliner bir yaklaşıma sahip olmasıdır. Arkeoloji, tarih, sosyoloji ve antropoloji gibi çeşitli dalların bir arada araştırmalar yürüttüğü projede görsel ve sözlü veriler; çıktı olarak kitaplar ve dijital görselleştirmeler aracılığıyla araştırma derinleştirilmiştir. 19. yüzyıldaki bu demiryolu girişimine milletlerarası bir bakış açısı kazandırılmaya çalışılmıştır. 2012 yılında başlayan bu proje 1 Eylül 2020 tarihinde tamamlanmıştır. Proje bitirilmiş olmasına rağmen çıkarılan verilerin sonrasında yapılacak araştırmalara ve geliştirilecek projelere yardımcı olması adına erişime kapatılmamıştır.
Projenin ekibinde farklı bölümlerden farklı uzmanlıklara sahip birçok kişi çalışmıştır. 8 sene devam etmiş olan projede çokça kişi çalışmış olsa da başlıca isimler şu şekildedir:
Projenin liderliğini Stanford Üniversitesinde görev yapan tarih profesörü Gordon H. Chang ve İngilizce profesörü Shelley Fisher Fishkin üstlenmektedir. Projenin araştırma direktörlüğünü Roland Hsu yürütürken, Center for Spatial and Textual Analysis (CESTA) bünyesinde görev yapan Erik Steiner yardımcı yönetici olarak projede yer almaktadır. Amerika ve İngilizce çalışmaları üzerine yoğunlaşan Hilton Obenzinger ve Antropoloji bölümü profesörü Barbara Voss da ekibin önde gelen isimleri arasındadır.
Projeyi destekleyen kuruluşların başında Stanford Üniversitesi gelmektedir. Ayrıca American Council for Learned Societies, Chiang Ching-kuo Foundation, National Endowment for the Humanities, Silicon Valley Community Foundation ve Çin Halk Cumhuriyeti San Francisco Başkonsolosluğu gibi kuruluşlar da bu konuda öne çıkan kurumlar arasında yer almaktadır.
Zaman aralığı 1864-1869 yılları olarak belirlenmiş proje, ABD ve Çin coğrafyasını kapsamaktadır. Yapılan projede kitaplar, günlükler, dergiler, gazeteler, raporlar, proje üzerine yapılan tez ve konferanslar da dahil olmak üzere 850’den fazla birincil ve ikincil derece kaynak kullanılmıştır. Nadir kaynakların dijitalleştirildiği bir repertuar ve 40’tan fazla işçinin torunları ile yapılan röportajlar projenin sitesi üzerinden erişime açıktır.
Röportajlar & Bibliyografya için tıklayınız.
Görsel 1. Yukarıda bahsi geçen röportaj yapılan kişilerin bir kısmını sitede görmek mümkündür.
Bu projede dijital görselleştirmeyi, sözlü aktarımı ve röportajı, basılan yayınları ve ortaokullar ile liseler için hazırlanmış ders kitaplarını veri çeşidi olarak saymak mümkündür. Projenin çıktıları ise şu şekilde sayılabilir:
-Üretilen veri tabanları ve isimlerinin örnekleri
-Üretilen görseller
-Faaliyetler
-Yayınlar (Ghosts of Gold Mountain – Gordon H. Chang / The Chinese and the Iron Road: Building the Transcontinental Railroad - Gordon H. Chang ve Shelley Fisher Fishkin)
Görsel 2. Yukarıdaki görsel Çinli işçilerin maaşlarının listesine aittir.
Görsel 3.
Bu görsel ise inşa edilen demiryolu çevresinde yapılan kazılardan elde edilen arkeolojik bulguların galerisine aittir. Bunlara ve çok daha fazlasına projenin sitesindeki online sergiden ulaşmak mümkündür.
Projeyi temel dijital tarih araştırmaları açısından değerlendirmek gerekirse ilk karşılaşılacak konu bağlantılı verilerdir. 19. Yüzyıla ait gazete, dergi, film ve görsel arşivlerini bu projenin bağlantılı verileri olarak saymak mümkündür. Kitle kaynak kullanılmamış olan projenin ana menüsü projenin anahtar soruları, yayımlar, kaynaklar, güncellemeler, basın, projede çalışan ekip gibi alt başlıkları barındırmaktadır. Ayrıca bu menünün en altında dili Çince yapmak için bir seçenek de mevcuttur. Bu menü şu şekilde görünmektedir:
Görsel 4.
Bu konu hakkındaki ileri araştırmalar veya benzeri çalışmalara yardımcı olabilmek adına halen erişime açık olan projenin ham verisinin çok büyük bir kısmına da sitesinden ulaşmak mümkündür. Özellikle herkesin erişebileceği kaynaklar yerine daha nadir kaynakların korunmasına özen gösterildiği söylenebilir.
Proje kapsamında üretilen verilerin nerede ve nasıl depolandığı site üzerinde açık bir şekilde belirtilmekte, bu sayede kullanıcılara verilere kolay erişim imkânı sunulmaktadır. Projenin aktif ya da tespit edilebilen bir sosyal medya hesabı bulunmamaktadır.
Benzer projeler incelendiğinde, birebir örtüşmese de “Enslaved.org”, “Family Tree”, “Ancestry” ve “Kindred Britain” gibi çalışmaların karşılaştırmalı örnekler arasında değerlendirilebileceği görülmektedir.
Sonuç
“Chinese Railroad Workers in North America” projesi özellikle mikro tarihçiliğe önemli bir örnektir. Tarih anlatımında siyasi olayların, figürlerin, fikirlerin daha geri plana düşerken toplumların ve bireylerin tarihinin öne çıktığı günümüzde bu tarz projelerin artması ve bu süreçte “Chinese Railroad Workers in North America” projesinin iyi bir örnek teşkil etmesi mümkündür.
Ancak proje için hazırlanmış sitenin arayüzü fikrimizce pek kullanıcı dostu değildir. Tasarım olarak sade hazırlanmış olması avantaj kadar dezavantaj da olmuştur. Özellikle projenin yönlendirdiği sitelere ulaşmak sıradan bir okuyucuyu için zor olabilir. Konu üzerine çalışmalar yapmak isteyen kişiler için değerli çıktılar ortaya koyan “Chinese Railroad Workers in North America” projesi bu sebeple çıktılarını araştırmacılara sunduğu kısımda biraz daha geliştirilmelidir.
Anadolu’nun subjektif bir ifade ile “İmparatorlar Mezarlığı” olarak nitelendirilebilecek bir coğrafya olması bu tür bir çalışmanın yapılmasının mümkün ve verimli olabileceğini göstermektedir. Zaman içerisinde birçok farklı topluluğun yaşadığı ve yerleştiği bu topraklarda yürütülecek benzer bir tarihçilik çalışması toplumlar arasındaki ahengin güçlenmesine katkı sağlayabilir.