Chinese Railroad Workers in North America Projesi Tanıtımı
Ajlan Harun Özen
Stanford Üniversitesi, Dijital BeÅŸeri Bilimler alanında çalışmalar yürüten üniversiteler arasında öne çıkan kurumlardan biridir. Üretilen çeÅŸitli projelerden “Chinese Railroad Workers in North America” projesi de yapılan çalışmalar için iyi bir örnek niteliÄŸindedir.
“Central Pacific Railroad” ÅŸirketinin yöneticisi Lealand Standford, kıtanın iki ucunu ilk kez birbirine baÄŸlayan demiryolu ağını kurduktan sonra elde ettiÄŸi zenginlikle 1885 yılında Stanford Üniversitesini kurmuÅŸtur.
“Chinese Railroad Workers in North America” projesi, söz konusu demiryolunun inÅŸasında çalışan Çinli demiryolu iÅŸçilerinin tespiti için hazırlanmıştır. ABD’nin iki yakasını birbirine baÄŸlayan bu demiryolunda kayda deÄŸer sayıda Çinli göçmen iÅŸçinin çalışması ve bu iÅŸçilerin emeklerinin yeterince görünür kılınmaması bu projenin ana motivasyonu olmuÅŸtur.
1864-1869 yıllarında iki yakayı birbirine baÄŸlayan bu demiryolunu tamamlamak için kısıtlı sürede zorlu ÅŸartlarda çalışan Çinli iÅŸçilerin tespit edilmesi ve hikayelerinin aktarılması bu projenin ana amaçlarından biridir. Bu doÄŸrultuda iÅŸçilerin emeklerinin görünür kılınması, seslerinin duyurulması ve demiryolu tamamlandıktan sonra yaÅŸamlarının nasıl ÅŸekillendiÄŸinin ortaya konulması hedeflenmiÅŸtir.
Proje oluÅŸturulurken cevap aranan sorular ÅŸu ÅŸekilde olmuÅŸtur:
-Sayıları 10.000-12.000 arasında deÄŸiÅŸen bu iÅŸçiler kimdir?
-Neden ABD’ye geldiler?
-Zorlu iÅŸlerinde nasıl tecrübeler edindiler?
-Gündelik hayatları nasıldı?
-Ne tarz cemiyetler kurdular?
-Çalışmaları, kendi ve Çin’deki ailelerinin hayatlarını nasıl deÄŸiÅŸtirdi?
Bu projenin öne çıkan yanı multi-disipliner bir yaklaşıma sahip olmasıdır. Arkeoloji, tarih, sosyoloji ve antropoloji gibi çeÅŸitli dalların bir arada araÅŸtırmalar yürüttüÄŸü projede görsel ve sözlü veriler; çıktı olarak kitaplar ve dijital görselleÅŸtirmeler aracılığıyla araÅŸtırma derinleÅŸtirilmiÅŸtir. 19. yüzyıldaki bu demiryolu giriÅŸimine milletlerarası bir bakış açısı kazandırılmaya çalışılmıştır. 2012 yılında baÅŸlayan bu proje 1 Eylül 2020 tarihinde tamamlanmıştır. Proje bitirilmiÅŸ olmasına raÄŸmen çıkarılan verilerin sonrasında yapılacak araÅŸtırmalara ve geliÅŸtirilecek projelere yardımcı olması adına eriÅŸime kapatılmamıştır.
Projenin ekibinde farklı bölümlerden farklı uzmanlıklara sahip birçok kiÅŸi çalışmıştır. 8 sene devam etmiÅŸ olan projede çokça kiÅŸi çalışmış olsa da baÅŸlıca isimler ÅŸu ÅŸekildedir:
Projenin liderliÄŸini Stanford Üniversitesinde görev yapan tarih profesörü Gordon H. Chang ve Ä°ngilizce profesörü Shelley Fisher Fishkin üstlenmektedir. Projenin araÅŸtırma direktörlüÄŸünü Roland Hsu yürütürken, Center for Spatial and Textual Analysis (CESTA) bünyesinde görev yapan Erik Steiner yardımcı yönetici olarak projede yer almaktadır. Amerika ve Ä°ngilizce çalışmaları üzerine yoÄŸunlaÅŸan Hilton Obenzinger ve Antropoloji bölümü profesörü Barbara Voss da ekibin önde gelen isimleri arasındadır.
Projeyi destekleyen kuruluÅŸların başında Stanford Üniversitesi gelmektedir. Ayrıca American Council for Learned Societies, Chiang Ching-kuo Foundation, National Endowment for the Humanities, Silicon Valley Community Foundation ve Çin Halk Cumhuriyeti San Francisco BaÅŸkonsolosluÄŸu gibi kuruluÅŸlar da bu konuda öne çıkan kurumlar arasında yer almaktadır.
Zaman aralığı 1864-1869 yılları olarak belirlenmiÅŸ proje, ABD ve Çin coÄŸrafyasını kapsamaktadır. Yapılan projede kitaplar, günlükler, dergiler, gazeteler, raporlar, proje üzerine yapılan tez ve konferanslar da dahil olmak üzere 850’den fazla birincil ve ikincil derece kaynak kullanılmıştır. Nadir kaynakların dijitalleÅŸtirildiÄŸi bir repertuar ve 40’tan fazla iÅŸçinin torunları ile yapılan röportajlar projenin sitesi üzerinden eriÅŸime açıktır.
Röportajlar & Bibliyografya için tıklayınız.
Görsel 1. Yukarıda bahsi geçen röportaj yapılan kiÅŸilerin bir kısmını sitede görmek mümkündür.
Bu projede dijital görselleÅŸtirmeyi, sözlü aktarımı ve röportajı, basılan yayınları ve ortaokullar ile liseler için hazırlanmış ders kitaplarını veri çeÅŸidi olarak saymak mümkündür. Projenin çıktıları ise ÅŸu ÅŸekilde sayılabilir:
-Üretilen veri tabanları ve isimlerinin örnekleri
-Üretilen görseller
-Faaliyetler
-Yayınlar (Ghosts of Gold Mountain – Gordon H. Chang / The Chinese and the Iron Road: Building the Transcontinental Railroad - Gordon H. Chang ve Shelley Fisher Fishkin)
Görsel 2. Yukarıdaki görsel Çinli iÅŸçilerin maaÅŸlarının listesine aittir.
Görsel 3.
Bu görsel ise inÅŸa edilen demiryolu çevresinde yapılan kazılardan elde edilen arkeolojik bulguların galerisine aittir. Bunlara ve çok daha fazlasına projenin sitesindeki online sergiden ulaÅŸmak mümkündür.
Projeyi temel dijital tarih araÅŸtırmaları açısından deÄŸerlendirmek gerekirse ilk karşılaşılacak konu baÄŸlantılı verilerdir. 19. Yüzyıla ait gazete, dergi, film ve görsel arÅŸivlerini bu projenin baÄŸlantılı verileri olarak saymak mümkündür. Kitle kaynak kullanılmamış olan projenin ana menüsü projenin anahtar soruları, yayımlar, kaynaklar, güncellemeler, basın, projede çalışan ekip gibi alt baÅŸlıkları barındırmaktadır. Ayrıca bu menünün en altında dili Çince yapmak için bir seçenek de mevcuttur. Bu menü ÅŸu ÅŸekilde görünmektedir:
Görsel 4.
Bu konu hakkındaki ileri araÅŸtırmalar veya benzeri çalışmalara yardımcı olabilmek adına halen eriÅŸime açık olan projenin ham verisinin çok büyük bir kısmına da sitesinden ulaÅŸmak mümkündür. Özellikle herkesin eriÅŸebileceÄŸi kaynaklar yerine daha nadir kaynakların korunmasına özen gösterildiÄŸi söylenebilir.
Proje kapsamında üretilen verilerin nerede ve nasıl depolandığı site üzerinde açık bir ÅŸekilde belirtilmekte, bu sayede kullanıcılara verilere kolay eriÅŸim imkânı sunulmaktadır. Projenin aktif ya da tespit edilebilen bir sosyal medya hesabı bulunmamaktadır.
Benzer projeler incelendiÄŸinde, birebir örtüÅŸmese de “Enslaved.org”, “Family Tree”, “Ancestry” ve “Kindred Britain” gibi çalışmaların karşılaÅŸtırmalı örnekler arasında deÄŸerlendirilebileceÄŸi görülmektedir.
Sonuç
“Chinese Railroad Workers in North America” projesi özellikle mikro tarihçiliÄŸe önemli bir örnektir. Tarih anlatımında siyasi olayların, figürlerin, fikirlerin daha geri plana düÅŸerken toplumların ve bireylerin tarihinin öne çıktığı günümüzde bu tarz projelerin artması ve bu süreçte “Chinese Railroad Workers in North America” projesinin iyi bir örnek teÅŸkil etmesi mümkündür.
Ancak proje için hazırlanmış sitenin arayüzü fikrimizce pek kullanıcı dostu deÄŸildir. Tasarım olarak sade hazırlanmış olması avantaj kadar dezavantaj da olmuÅŸtur. Özellikle projenin yönlendirdiÄŸi sitelere ulaÅŸmak sıradan bir okuyucuyu için zor olabilir. Konu üzerine çalışmalar yapmak isteyen kiÅŸiler için deÄŸerli çıktılar ortaya koyan “Chinese Railroad Workers in North America” projesi bu sebeple çıktılarını araÅŸtırmacılara sunduÄŸu kısımda biraz daha geliÅŸtirilmelidir.
Anadolu’nun subjektif bir ifade ile “Ä°mparatorlar Mezarlığı” olarak nitelendirilebilecek bir coÄŸrafya olması bu tür bir çalışmanın yapılmasının mümkün ve verimli olabileceÄŸini göstermektedir. Zaman içerisinde birçok farklı topluluÄŸun yaÅŸadığı ve yerleÅŸtiÄŸi bu topraklarda yürütülecek benzer bir tarihçilik çalışması toplumlar arasındaki ahengin güçlenmesine katkı saÄŸlayabilir.